Sądy administracyjne potwierdzają w licznych orzeczeniach, że jednostkom sektora finansów publicznych przysługuje wyższe odliczenie VAT, ponieważ mogą stosować indywidualne współczynniki do różnego rodzaju przychodów oraz różnych działalności. Zgodnie z najnowszym przełomowym wyrokiem WSA w Warszawie, indywidualne współczynniki można stosować także do kosztów, w tym wydatków na samochody osobowe.
Chodzi o wyrok WSA w Warszawie z 11 września 2026r. (sygn. III SA/Wa 904/26), w którym sąd uchylił interpretację podatkową dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 25 lutego 2026 r. (nr 0114-KDIP4-2.4012.948.2025.2.MC), dotyczącą rozliczenia VAT w sektorze publicznym.
Sprawa dotyczyła stowarzyszenia (związku) wykonującego liczne, różnego rodzaju zadania zlecone z zakresu administracji publicznej (poza VAT) oraz z zakresu działalności gospodarczej (objęte VAT). To oznacza, że związek nie dokonuje pełnego odliczenia VAT od ponoszonych wydatków mieszanych, lecz stosuje prewspółczynnik VAT, o którym mowa w art. 86 ust. 2a ustawy o VAT, zwany w ustawie o VAT „sposobem określenia proporcji”.
Związek udostępnia pracownikom samochody dla celów wykonywania zadań służbowych. Przyjęte procedury (polityka, regulamin, umowa, zainstalowany GPS, ewidencja) uniemożliwiają wykorzystanie samochodów do celów prywatnych. Samochody wykorzystywane są w dwóch specyficznych czynnościach: z zakresu ksiąg (poza VAT, nie stanowiący działalności gospodarczej) oraz z zakresu oceny (z VAT, w ramach działalności gospodarczej). Jeżeli zaś wykonywane jest inne zadanie dotyczące działalności związku, np. pobieranie składki, promocja, udział w targach - pracownicy nie są uprawnieni do wykorzystywania samochodów służbowych, lecz zobowiązani są do korzystania z samochodów prywatnych.
Związek wystąpił o interpretację, by uzyskać potwierdzenie, że ma prawo do odliczenia VAT od wydatków związanych z autami do wysokości proporcji, o której mowa w art. 86 ust. 2a ustawy o VAT, opartej na kryterium przychodowym (z tytułu zadań gospodarczych i niegospodarczych realizowanych za pomocą tychże samochodów). Argumentował, że może precyzyjnie obliczyć indywidualny prewspółczynnik, obrazujący dokładnie i rzetelnie zużycie samochodów w zakresie działalności opodatkowanej, jak i tej poza VAT. By obliczyć proporcję, w liczniku uwzględnia realne przychody związane z wykonywaniem usług oceny wartości użytkowej za dany rok, a w mianowniku - przychody związane z wykonywaniem usług oceny wartości użytkowej oraz opłaty za czynności związane z prowadzeniem ksiąg i rejestrów za dany rok.
Związek wskazuje, że metoda ta spełnia warunki określone w ustawie o VAT i jest bardziej reprezentatywna niż prewspółczynnik wynikający z rozporządzenia z 17 grudnia 2015 r. Zastosowanie zasad z rozporządzenia mogłoby bowiem prowadzić do nadmiernego ograniczenia prawa do odliczenia podatku, mimo że samochody są wykorzystywane głównie do czynności opodatkowanych.
Dlatego związek zamierza stosować indywidualny prewspółczynnik wyłącznie do wydatków związanych z samochodami, natomiast do pozostałych kosztów wykorzystywać prewspółczynnik ogólny. Dzięki prowadzonym ewidencjom jest w stanie precyzyjnie ustalić zakres wykorzystania samochodów w działalności gospodarczej i poza VAT oraz rzetelnie obliczyć proporcję odliczenia podatku.
Czytaj też w LEX: Wniosek o wydanie wiążącej interpretacji podatkowej na przykładach >
Dyrektor KIS zakwestionował jednak takie stanowisko. Uznał, że wykorzystywania samochodów tylko do dwóch rodzajów zadań nie daje podstaw do stosowania w tym zakresie indywidualnego prewspółczynnika. Zaproponowany przez podatnika sposób kalkulacji proporcji (indywidualny prewspółczynnik przychodowy) nie może być uznany za najbardziej odpowiadający specyfice wykonywanej działalności i dokonywanych nabyć. Zatem użycie zaprezentowanej proporcji nie jest właściwe do wyliczenia kwoty podatku naliczonego podlegającego odliczeniu od wydatków związanych z samochodami.
Jak informuje Joanna Rudzka, doradca podatkowy, pełnomocnik w sprawie, WSA uchylił interpretację, a w ustnym uzasadnieniu stwierdził, że organ myli się - proporcja indywidualna może być stosowana nie tylko do danego rodzaju przychodów czy obszaru działalności, ale też do kategorii kosztów tj. rodzaju zakupywanych towarów i usług. Wydatki na samochody nie są tu żadnym wyjątkiem. Zdaniem sądu, podatnik wystarczająco zapewnił, za pomocą licznych metod, że samochody nie będą wykorzystane do celów prywatnych.
Ponadto, sąd podkreślił, że istnieje już spójna linia orzecznicza, którą skład podziela, że podatnik może stosować indywidualny współczynnik do danego obszaru swojej działalności. W tym przypadku jednak, wątpliwość dotyczyła towarów i usług, co jednak zdaniem sądu, nie wyklucza, że indywidualny współczynnik może być i tu zastosowany, skoro koszty samochodów oraz ich eksploatacji służą tylko dwóm ściśle określonym zadaniom:
- Wyrok WSA wpisuje się w linię orzeczniczą pozwalającą sektorowi finansów publicznych stosować indywidualne współczynniki do różnych rodzajów działalności np. liczne orzecznictwo dotyczące samorządowych wodociągów i kanalizacji czy działalności sportowej. Oznacza to jednak, że niestety nadal często interpretacja organu jest dla jednostki negatywna i musi ona udać się do sądu, który dopiero potwierdza taką możliwość. Tu jednak sąd uznał, iż podobnie można patrzeć na kategorie kosztowe np. wydatki na samochody. W tym zakresie, orzeczenie jest przełomowe – wyjaśnia Joanna Rudzka.
Sposób określenia prewspółczynnika musi jak najbardziej odpowiadać specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć. Przykładowe dane uwzględniane przy wyborze sposobu określania prewspółczynnika wskazuje art. 86 ust. 2c ustawy o VAT.
- Jest to jednak katalog przykładowy, a więc możliwe jest uwzględnianie przy wyborze sposobu określania prewspółczynnika innych danych, jeżeli w oparciu o te dane możliwe jest obiektywnie określenie części wydatków przypadających odpowiednio na działalność gospodarczą oraz na cele inne niż działalność gospodarcza. Co do zasady, podatnicy mają swobodę w zakresie wyboru sposobu określenia prewspółczynnika, tj. mogą wybrać dowolny sposób, o ile wybrany przez nich sposób obiektywnie odzwierciedla część wydatków przypadającą odpowiednio na działalność gospodarczą oraz na cele inne niż działalność gospodarcza – wyjaśnia Tomasz Krywan, doradca podatkowy.
Dodaje że nie jest przy tym tak, że podatnicy obowiązani są stosować jeden tylko prewspółczynnik dla całej prowadzonej działalności. Dopuszcza się bowiem stosowanie przez podatników więcej niż jeden prewspółczynnik. Jak czytamy w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2019 r. (sygn. I FSK 1662/18) „z treści art. 86 ust. 2a o VAT nie wynika obowiązek stosowania wyłącznie jednej proporcji. Przeciwnie, przepis ten zobowiązuje podatnika, aby każdy zakup weryfikował pod kątem jego wykorzystania i jeśli w danym przypadku stwierdzi związek z działalnością gospodarczą i inną działalnością, to ma obowiązek zastosować proporcję uwzględniającą zarówno działalność, do której wykorzystuje ten zakup (specyfika działalności), jak i rodzaj tego zakupu (specyfika nabycia). A zatem respektując nałożony przez ten przepis obowiązek uwzględniania specyfiki działalności i nabyć, każde nabycie towarów i usług podatnik powinien rozpatrywać oddzielnie, co ewidentnie wymaga stosowania odrębnych prewspółczynników dla różnych rodzajów prowadzonej działalności i różnych nabyć”.
Przewodnik po zmianach w Ordynacji podatkowej od 1.10.2026 r. - czytaj w LEX >
