a także mając na uwadze, co następuje:(1) Pandemia COVID-19, jej wpływ na łańcuchy dostaw żywności oraz gwałtowny wzrost cen energii i środków produkcji rolnej od jesieni 2021 r. wywierają presję na sektor rolnictwa. Ceny nakładów znacznie wzrosły we wszystkich sektorach rolnictwa. Koszty energii i nawozów wzrosły ze względu na rozwój sytuacji geopolitycznej i geoeko- nomicznej jeszcze przed rosyjską wojną napastniczą przeciwko Ukrainie, która pogorszyła sytuację i miała dalszy znaczący negatywny wpływ na oczekiwania rynkowe.
(2) W rezultacie udział kosztów energii i nawozów w całkowitym zużyciu pośrednim znacznie wzrósł w 2022 r., przy czym największy wzrost zaobserwowano w przypadku upraw polowych i upraw wieloletnich, w obu przypadkach ze względu na ich narażenie na koszty nawozów. Ceny nawozów utrzymują się na rekordowo wysokich poziomach. Z danych wynika, że rolnicy zareagowali, ograniczając stosowanie nawozów, czego negatywne skutki dla plonów oraz jakości żywności i produktów paszowych są na razie niepewne.
(3) Ceny innych środków produkcji dla rolników i podmiotów łańcucha żywnościowego, takich jak na przykład środki ochrony roślin i środki ochrony zdrowia zwierząt, maszyny i opakowania, wzrosły wraz z ogólną inflacją.
(4) Ceny produktów rolnych wzrosły również w 2022 r. w kontekście odbudowy gospodarczej po pandemii COVID-19 i obaw dotyczących wystarczających światowych dostaw w następstwie ataku Rosji na Ukrainę. Jednak w niektórych sektorach, takich jak sektor mleczarski, sektor wina lub sektor owoców i warzyw, te wysokie ceny nie były w stanie zrekompensować pogarszających się wyników działalności gospodarczej, ze względu na wyższe koszty nakładów.
(5) Ostatnio ceny większości produktów rolnych, takich jak zboża, nasiona oleiste, przetwory mleczne czy wino, znacznie spadły. W niektórych państwach członkowskich i regionach sytuacja stała się szczególnie trudna, ponieważ stosunek cen nakładów do cen produktów rolnych uległ pogorszeniu.
(6) Zwiększone koszty ponoszone przez producentów spowodowały wzrost cen detalicznych produktów spożywczych w całej Unii, co miało wpływ na przystępność cenową żywności. Najnowsze dane wskazują na utrzymującą się wysoką inflację cen żywności dla konsumentów, która wynosi ponad 15 % w całej Unii. W niektórych państwach członkowskich wartości te sięgają prawie 40 %. Istnieją dowody na to, że wysokie ceny miały wpływ na poziom konsumpcji w niektórych sektorach spożywczych, w przypadku produktów takich jak mięso, wino lub owoce i warzywa. Konsumenci przenoszą popyt na tańszą żywność i rezygnują z żywności, takiej jak żywność ekologiczna, wino i żywność chroniona nazwami pochodzenia i oznaczeniami geograficznymi. Takie przesunięcia popytu mogą mieć negatywny wpływ na zwroty z inwestycji producentów.
(7) W niektórych sektorach rolnictwa i w niektórych państwach członkowskich ten ogólny scenariusz trudności gospodarczych został spotęgowany pilnymi wyzwaniami sektorowymi.
(8) Niedawne wyjątkowe, regionalne niekorzystne zjawiska meteorologiczne, takie jak susza (Hiszpania, Włochy i Portugalia) oraz powodzie (Włochy) spowodowały znaczne szkody dla producentów rolnych, co zagraża ich rentowności. Chociaż istnieją przesłanki wskazujące na to, że takie zdarzenia występują w ogólnym kontekście rosnących zagrożeń dla rolnictwa związanych ze zmianą klimatu, intensywność tych zdarzeń jest nadzwyczajna.
(9) Jeśli chodzi o sektor zbóż i nasion oleistych, ekstremalne zdarzenia pogodowe, które dotknęły różne regiony produkujące w Unii, poważnie szkodzą uprawom wiosennym i letnim pod względem ilości i jakości. Sektor ten boryka się ze spadkiem cen. W porównaniu z ubiegłym rokiem ceny zbóż spadły o około 40 %. Z tego względu rolnicy mają problemy, ponieważ wielu z nich zakupiło w ostatnich miesiącach drogie środki produkcji, a obecnie muszą się mierzyć z cenami rynkowymi produktów, które w niewielkim stopniu lub w niektórych przypadkach w ogóle nie pokrywają ich kosztów. Ponadto niektórzy rolnicy nie mogli wysiać swoich pól ze względu na niski poziom wilgotności gleby i niską dostępność wody do nawadniania, co spowoduje spadek produkcji i plonów. Dotyczy to w szczególności Czech, Danii, Irlandii, Hiszpanii, Francji, Cypru, Łotwy, Austrii, Portugalii, Słowenii i Szwecji.
(10) Sytuacja rynkowa w sektorze owoców i warzyw jest bardzo trudna ze względu na wysoką inflację wpływającą na konsumpcję, która, jak się szacuje, spadła o co najmniej 10 %, na co nakładają się jeszcze wysokie koszty energii. Energia jest ważnym czynnikiem kosztowym w przypadku upraw szklarniowych i w logistyce po zbiorach. W rezultacie producenci nadal zmagają się z presją na swoje marże pomimo wzrostu cen produktów rolnych. Sektor chmielu stoi w obliczu podobnych wyzwań. Sytuacja dotyczy wielu państw członkowskich, w szczególności Belgii, Czech, Niemiec, Estonii, Irlandii, Grecji, Chorwacji, Włoch, Cypru, Łotwy, Niderlandów, Słowenii i Finlandii.
(11) W sektorze hodowli zwierząt wysokie ceny pasz w połączeniu z ceną energii i ogólną inflacją powodują poważne trudności dla producentów. Pomimo ogólnie korzystnego poziomu cen wołowiny, mięsa wieprzowego i drobiu, producenci mają problemy z pokryciem swoich kosztów produkcji. Są one jeszcze bardziej widoczne w sektorze mleczarskim, ponieważ ceny zaczęły znacznie spadać w porównaniu z wysokimi cenami pod koniec 2022 r. Ponadto ceny detaliczne produktów spożywczych wpływają na zapotrzebowanie konsumentów na produkty wysokiej jakości, które stanowią dużą część dochodów rolników w tych sektorach. Sektor mleczarski na Łotwie i Litwie znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji, ponieważ krajowe ceny mleka spadły bardziej niż w innych państwach członkowskich. Jednak również w Belgii, Czechach, Niemczech, Estonii, Grecji, Hiszpanii, Francji, Chorwacji, we Włoszech, na Cyprze, w Luksemburgu, na Malcie, w Austrii, Słowenii i Finlandii sektor produkcji zwierzęcej ma wspomniane wyżej trudności.
(12) Spadek popytu spowodowany inflacją, w tym na rynkach eksportowych, w połączeniu z wysokim poziomem podaży, wpływa w szczególności na sektor wina w niektórych regionach, zwłaszcza w odniesieniu do win czerwonych i różowych. Niepewność na rynku wina wynika również ze wzrostu kosztów nakładów i nieregularnych zdarzeń pogodowych. Ten rozwój sytuacji szczególnie dotyka Niemcy, Hiszpanię, Francję, Włochy i Portugalię.
(13) Istnieje możliwość, że tymczasowy środek dotyczący destylacji w sytuacji kryzysowej wprowadzony na mocy art. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2023/1225 2 , umożliwiający państwom członkowskim wprowadzenie krajowych programów wsparcia w sektorze wina, nie wystarczy, aby zaradzić tej sytuacji ze względu na ograniczenie finansowe programów. W związku z tym państwa członkowskie powinny mieć możliwość wykorzystania dalszych zasobów finansowych w celu zwiększenia swoich przydziałów budżetowych na krajowe programy wsparcia w sektorze wina z myślą o finansowaniu dalszych operacji destylacji podlegających tym samym wymogom kwalifikowal- ności i tym samym warunkom wsparcia, z wyjątkiem terminu wdrożenia, który należy dostosować do operacji finansowanych na podstawie niniejszego rozporządzenia. Jeżeli państwo członkowskie zdecyduje się skorzystać z tej możliwości, wkład finansowy Unii przewidziany w niniejszym rozporządzeniu powinien być dostępny jako uzupełnienie przydziałów finansowych określonych w załączniku VII do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 3 na lata budżetowe 2023 i 2024.
(14) Nadal bardzo wysokie ceny środków produkcji, spadek cen produktów rolnych, a także problemy dotykające niektóre sektory i państwa członkowskie mogą powodować problemy z płynnością finansową producentów rolnych. W celu zaradzenia tej sytuacji państwa członkowskie stosują środki pomocy państwa zgodnie z unijnymi zasadami pomocy państwa.
(15) Komisja podjęła decyzję w sprawie dwóch pakietów wsparcia w dziedzinie rolnictwa, z których skorzystają niektóre państwa członkowskie, aby kompensować rolnikom straty gospodarcze w znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji sektorach zbóż i nasion oleistych: Rozporządzenia wykonawcze Komisji (UE) 2023/739 4 i (UE) 2023/1343 5 miały na celu zaradzenie negatywnym skutkom presji cenowej we wspomnianych sektorach. Obecny trzeci pakiet wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dotyczy rolników w innych państwach członkowskich, którzy doświadczają szczególnych problemów mających wpływ na rentowność produkcji rolnej.
(16) Należy zatem przyjąć środek wyjątkowy, aby przyczynić się do rozwiązania konkretnych zidentyfikowanych problemów i zapobieżenia szybkiemu pogorszeniu produkcji w tych państwach członkowskich, które nie były beneficjentami dwóch niedawnych pakietów wsparcia dla rolnictwa ustanowionych w rozporządzeniach wykonawczych (UE) 2023/739 i (UE) 2023/1343.
(17) Wspomniane trudności stanowią szczególne problemy w rozumieniu art. 221 rozporządzenia (UE) nr 1308/2013. Nie można ich łatwo rozwiązać za pomocą środków podejmowanych na podstawie art. 219 lub 220 tego rozporządzenia. Sytuacja nie jest konkretnie związana z istniejącymi szczególnymi zakłóceniami na rynku ani z konkretnym zagrożeniem ich wystąpienia. Nie jest ona związana ani ze środkami, które przeciwdziałałyby rozprzestrzenianiu się chorób zwierząt, ani z utratą zaufania konsumentów wynikającą z istnienia zagrożeń dla zdrowia publicznego, zdrowia zwierząt lub roślin.
(18) Kwoty dostępne dla państw członkowskich będących beneficjentami należy określić przy uwzględnieniu w szczególności ich odpowiedniej wagi w unijnym sektorze rolnym na podstawie pułapów netto płatności bezpośrednich określonych w załączniku III do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 6 . Kwoty dla Hiszpanii, Włoch i Portugalii powinny uwzględniać fakt, że kraje te są głównymi państwami członkowskimi dotkniętymi wyjątkowymi niekorzystnymi zjawiskami meteorologicznymi. Kwoty dla Łotwy i Litwy powinny uwzględniać fakt, że kraje te stoją w obliczu szczególnie trudnej sytuacji w sektorze mleczarskim.
(19) Państwa członkowskie będące beneficjentami powinny rozdzielać pomoc najbardziej skutecznymi kanałami na podstawie obiektywnych i niedyskryminacyjnych kryteriów, które uwzględniają skalę trudności i szkód gospodarczych, z jakimi borykają się zainteresowani rolnicy. Powinny one zapewnić, aby rolnicy byli ostatecznymi beneficjentami pomocy, oraz unikać wszelkich zakłóceń rynku lub konkurencji.
(20) Ponieważ kwoty przydzielone państwom członkowskim będącym beneficjentami rekompensują jedynie część strat gospodarczych rolników, państwa członkowskie powinny mieć możliwość przyznania producentom dodatkowego wsparcia krajowego na warunkach i w terminie określonych w niniejszym rozporządzeniu.
(21) Aby umożliwić państwom członkowskim będącym beneficjentami elastyczne przydzielanie pomocy na rzecz rolników, aby mogli oni radzić sobie z trudnościami, jakie napotykają, państwa te powinny mieć możliwość kumulowania tej pomocy z innymi rodzajami wsparcia finansowanymi w ramach Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji i Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, bez przyznawania rolnikom nadmiernej rekompensaty.
(22) Aby uniknąć nadmiernej rekompensaty, państwa członkowskie będące beneficjentami powinny uwzględnić wsparcie przyznane w ramach innych krajowych lub unijnych instrumentów wsparcia lub systemów prywatnych w celu zareagowania na odnośne straty gospodarcze.
(23) Ponieważ pomoc unijną ustala się w euro, konieczne jest określenie daty przeliczenia kwoty przydzielonej państwom członkowskim, które nie przyjęły euro - jak ma to miejsce w przypadku Czech, Danii i Szwecji- na ich waluty krajowe, aby zapewnić jednolite i jednoczesne stosowanie przepisów. W niniejszym rozporządzeniu nie określono terminu składania wniosków o przyznanie pomocy, zatem do celów art. 30 ust. 3 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2022/127 7 , za termin operacyjny dla kursu wymiany w odniesieniu do kwot określonych w niniejszym rozporządzeniu należy uznać datę wejścia w życie niniejszego rozporządzenia.
(24) Ze względów budżetowych Unia powinna finansować wydatki poniesione przez państwa członkowskie będące beneficjentami wyłącznie w przypadku, gdy wydatki te zostały poniesione przed określoną datą kwalifikowalności. Wsparcie na rzecz tego środka wyjątkowego należy zatem wypłacić do dnia 31 stycznia 2024 r.
(25) Państwa członkowskie będące beneficjentami powinny przekazywać Komisji szczegółowe informacje na temat wykonania niniejszego rozporządzenia, aby umożliwić Unii monitorowanie skuteczności środka wprowadzonego niniejszym rozporządzeniem.
(26) Aby zapewnić jak najszybsze udzielenie pomocy rolnikom, państwa członkowskie będące beneficjentami powinny mieć możliwość bezzwłocznego wdrożenia niniejszego rozporządzenia. Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie następnego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
(27) Środek przewidziany w niniejszym rozporządzeniu jest zgodny z opinią Komitetu ds. Wspólnej Organizacji Rynków Rolnych,
PRZYJMUJE NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE: